انقلاب آرام مدارس تعاونی

جولی ثورپ

مترجم: مارال فرخی

 

جولی ثورپ از سال 1980 تا امروز در زمینۀ تعاونی فعال است. او در سال 2007 به کالج تعاونی پیوست و هم‌اکنون راهبر بخش برنامه‌های مدرسه و آموزش دیجیتال این موسسه است و تبدیل ارزش‌های تعاونی به ارزش جریان اصلی نظام آموزشی بریتانیا را هدف اصلی خود قرار داده است. ایجاد و گسترش ساختار اداری برای مدارس تعاونی و آکادمی‌ها و نیز حمایت از برنامه‌هایی که به ایجاد و استقرار منش تعاونی میان کارکنان، دانش‌آموزان و اولیا کمک می‌کند، از جمله فعالیت‌هایی است که بخش تحت نظارت او در این زمینه انجام می‌دهد.

این مقاله به رشد چشمگیر مدارس تعاونی در بریتانیا می‌پردازد و عوامل موثر بر آن را بررسی می‌کند. موضوع از آن جنبه اهمیت دارد که به چالش‌ اعمال ارزش‌های تعاونی و اتخاذ رویکرد تعاونی در سیستم آموزشی بریتانیا می‌پردازد که چشم‌اندازی از بی‌ثباتی و رقابت را پیش‌روی مدارس قرار داده است.

سال 2011 زمانی که دولت بریتانیا خصوصی‌سازی کامل مدارس را انکار می‌کرد، در مقاله‌ای که در  ژورنال مطالعات تعاونی منتشر شد، مدل آموزشی «مدرسه تعاونی» را معرفی کردم. دو سال بعد در تابستان 2013 اعلام شد مایکل گوو-وزیر آموزش- قصد دارد در راستای درآمدزایی و سودآوری، ادارۀ مدارس دولتی را به موسسات خصوصی واگذار کند. 

اصلاحاتی که طی هفت سال گذشته در نظام ادارۀ مدارس بریتانیا صورت گرفته است، به‌روشنی نشان‌دهندۀ  حرکت به سوی اقتصاد بازار آزاد در حوزۀ آموزش این کشور است. این سیاست سبب کاهش هزینه‌های عمومی شد که قطع شدن خدماتی که پیشتر توسط مقامات محلی ارائه می‌شد را در پی داشت. بسیاری از مدارس در نقاط مختلف کشور که به کمک و حمایت دولت برای تأمین هزینه‌ها و ادامه فعالیت‌هایشان نیاز داشتند، به شکل بی‌سابقه‌ای برای تأمین نیازها شروع به همکاری با یگدیگر کردند، این در حالی بود که برخی دیگر  برای تأمین هزینه‌هایشان به موسسات خصوصی فعال در حوزۀ آموزش چشم دوخته‌ بودند.  

در سال 2008 به رهبری گروه کوچکی از آموزگاران ارشد پیشگام و شاغل در مدارس محلی که پیاده کردن ارزش‌های تعاونی در آموزش را آزموده بودند و با هدف پاسخگو کردن و مسئولیت‌پذیری مدارس در برابر جامعه‌، شیوۀ تازه‌ای در ادارۀ مدرسه به وجود آمد: مدل مبتنی بر شیوۀ تعاونی[1].

مدارسی که براساس این مدل تأسیس و اداره می‌شوند، زیر مجموعۀ یک بنیاد قرار گرفته و زمین‌ها و دارایی‌هایشان از تملک دولت محلی خارج و  به هیئت امنای خیریۀ محلی[2] منتقل می‌شود. بر اساس اساسنامۀ این نوع تراست‌ها، مدارس تعاونی باید به اصول و ارزش‌های تعاونی متعهد باشند و مدرسه بر اساس اصول جهانی جنبش تعاونی‌ها از جمله خودگردانی، خودسامان بودن، دموکراسی، برابری، عدالت و همبستگی اداره شود.

مسئولیت دموکراتیک از طریق عضویت تضمین می‌شود. ذینفعان این مدارس عبارتند از: والدین، آموزگاران، کارکنان، دانش آموزان و مردم محلی که این افراد می‌توانند با عضویت در تعاونی و برگزاری انتخابات اعضای هیئت مدیره را انتخاب کنند. این هیئت مدرسه را به صورت تعاونی اداره می‌کند.

با اینکه جنبش مدارس تعاونی در آغاز راه است، اما به سبب موفقیت اولیه و نیز پتانسیل‌های بالقوۀ این نوع مدارس علاقۀ روز افزونی نسبت به این شیوۀ ادارۀ مدرسه میان آکادمی‌های آموزشی ایجاد شده است:

در سال‌های اخیر رشد مدارس تعاونی درون نظام آموزش دولتی بریتانیا، حاکی از ایجاد فرصتی است برای ایجاد ساختاری که شیوه‌ای جایگزین را در نظام آموزشی پرورش دهد. این مدارس ارزش‌ها و شیوه‌های کاری که بیانگر ایده‌آل‌های تعاونی مانند خودگردانی، مسئولیت‌پذیری، دموکراسی، برابری، عدالت و همبستگی است را نهادینه کرده‌اند (وودز، 2011). 

همزمان با این تحولات مهم در نظام آموزشی، اعضا مدل تعاونی را پاسخی رؤیایی به آرزویشان برای آزادی نهادمند و بهبود مشارکت نیروی کار جوان در فعالیت‌های محل زندگی‌شان تلقی می‌کنند. مدل تعاونی، روش جایگزین حکمرانی مدنی برای هر دو شیوۀ دموکراسی بوروکراتیک سنتی در قالب دولت‌های محلی و جایگزین‌های متأخرتر بازار محور[3]، ارائه می‌کند (آدزلی و دیگران، 2013).

در سال 2008 نخستین مدرسه تعاونی به نام رِدیش وَل[4] در استاک‌پورت[5] تأسیس شد.  البته از آن زمان به بعد اصلاحات بسیاری صورت گرفته است و مدارس موفق تشویق شده‌اند به سوی وضعیت آکادمی حرکت کنند-با استقلال کامل از دولت محلی و دریافت کمک مالی از دولت مرکزی. در سال 2011 یک مدل تعاونی برای آکادمی‌های تبدیل کننده به عنوان جایگزین مدل حکمرانی مبتنی بر الیگارشی تغییرناپذیر[6] مایکل گوو ابداع شد.

مدارس تعاونی با سرعت زیادی گسترش پیدا کرده‌اند و امروز بیش از 600 مدرسه تعاونی در بریتانیا وجود دارد و تعداد زیادی از مدارس هم در روند تبدیل قرار دارند. در حالی که تراست‌های اولیه مدارس منفرد بودند، در حال حاضر اغلب آنها خوشه‌ای از مدارس در یک محدودۀ جغرافیایی هستند و در ساختاری قرار دارند که ضمن فراهم کردن چارچوب برای به اشتراک گذاشتن تخصص‌ها و منابع، روند تحول آرام و تأمین نیازهای مدارس را تضمین می‌کند و در ضمن امکاناتی برای حمایت از مدارس ضعیف‌تر را در اختیار قوی‌ترها قرار می‌دهد. حال آنکه در مدارس تعاونی برنامۀ کار ویژه برای آموزش و نیز جدول زمان‌بندی، انتخاب‌های برنامۀ درسی، تاریخ‌های تعطیلات یا رنگ یونیفرم تحمیل شده از بالا به پایین، مانند آنچه توسط برخی از زنجیرۀ مدارس آکادمی توصیه می‌شود، وجود ندارد.

هر تراست از نقطه‌نظر برخورداری از حقوق یک تعاونی مستقل است و دربارۀ چگونگی کاربرد ارزش‌های تعاونی در فعالیت‌های هر روزۀ مدرسه رأساً تصمیم‌گیری می‌کند. در یک مدرسه اجرای شیوۀ تعاونی ممکن است به وضوح در کردارهای کلاس درس دیده شود، در مدرسۀ دیگر بیشتر در درگیر کردن جامعه محلی در فعالیت‌های مدرسه، یا تأکید بر اجرای روند دموکراتیک میان دانش‌آموزان و کارکنان مدرسه و یا وجود برنامۀ درسی جدی دربارۀ معرفی تعاونی و شرکت‌های اجتماعی، نمود داشته باشد.

اغلب مدارس تعاونی در دو یا سه سال اخیر تأسیس شده‌اند، بنابراین هنوز برای اینکه انتظار نشانه‌های واقعی از تأثیر اتخاذ شیوه‌های ارزش محور را داشته باشیم، زود است. البته بسیاری از مدارسی که مدل تعاونی را برگزیده‌اند، به این دلیل به این شیوه جلب شده‌اند که نسبت نزدیکی میان ارزش‌های تعاونی و ارزش‌های موجود حاکم بر سازمان‌شان تشخیص داده‌اند. در چنین مواردی ممکن است مشاهدۀ تغییرات چشمگیر دشوار باشد گرچه حتی بسیاری از مدارس تعاونی از این موقعیت برای بازگو کردن دوبارۀ ایده‌هایشان به والدین، کارکنان و دانش‌آموزان و تبدیل ارزش‌های تعاونی به بخش نمایان بافت مدرسه‌ بهره برده‌اند.

در مدارس دیگر، آنهایی که گاه در شرایط پرچالش کار می‌کنند، اتخاذ شیوۀ تعاونی فرصتی برای ایجاد فضا و تنظیم استانداردها و انتظارات تازه فراهم می‌کند. این مدارس از موقعیت‌ یادگیری از مدرسه تعاونی‌هایی که تجربه بیشتری در این عرصه دارند، به اشتراک گذاشتن نقاط قوت[7] و اتخاذ رویکردهای آزموده شده، استقبال می‌کنند. برگزاری کنفرانس‌ها، انجمن‌ها، کارگاه‌ها و تبادل کارکنان، از جمله فعالیت‌های مورد توجه شبکه رو به گسترش مدارس تعاونی است که معتقدند راه‌حل‌ها اغلب مشکلات مدارس در مدارس تعاونی مشابه یافت می‌شود.

سه سال پیش انجمن مدارس تعاونی توسط چند مدرسه تعاونی پیشگام تأسیس شد که با کالج تعاونی و گروه تعاونی همکاری می‌کردند. این انجمن به ارائه خدمات مربوطه پرداخته و در واقع صدای این بخش آموزشی است. انجمن تعاونی به منظور ارائۀ خدمات به بخش تعاون به وجود آمد و هدفش این بود که صدای این بخش را به گوش عموم برساند. این انجمن در حال ایجاد یک ساختار منطقه‌‌ای است که فرصت هایی را برای حمایت دو جانبه در میان تعاونی‌ها در سطح محلی فراهم می‌کند.

در پاسخ به نیازهای محلی و ساختاری مدارس، انجمن‌هایی تشکیل شدند که تجربه‌های آموزش و یادگیری را با دیگران به اشتراک می‌گذارند و کنسرسیوم‌هایی را شکل دادند که محور فعالیت‌هایشان ارائۀ خدمات بهسازی به مدارس بود. انجمن مدارس تعاونی می‌تواند به مدارس در زمینۀ مسائل مربوط به عملکرد[8] از جمله مواجهه با آکادمی شدن اجباری[9] ناشی از دریافت گزارش‌های رسمی[10] از عملکرد نامطلوب و نتایج ضعیف امتحانات، کمک کنند.

اواخر سال 2012 کالج تعاونی از یک نشان اصالت تعاونی[11] برای مدارس تعاونی رونمایی کرد. این استاندارد کیفیت در بردارندۀ روند خودارزیابی و دیگر ارزیابی[12] درون چارچوبی است که به کاوش دربارۀ کاربرد هر یک از ارزش‌های تعاونی در تمام جنبه‌های عملکرد مدرسه: اداره، برنامۀ درسی، پرورش، توسعه سازمان و تعامل با جامعه، می‌پردازد. پیشگامانی که این نشان را پذیرفتند به پتانسیل‌هایی که این نشان برای ارائۀ یک نقشه راه برای توسعه، به عنوان مدرسه تعاونی، فراهم می‌کرد، علاقمند بوده‌اند.

این واقعیت مورد پسندمان است که می‌توانیم اطلاعات مدرسه‌مان را گردآوری کرده و نشان دهیم مدرسه چگونه می‌تواند به اجتماع سود برساند.

من شخصاً علاقه‌مندم در این باره پژوهش کنم که مدارس دیگر چه می‌کنند، نقاط قوت‌شان کدام است و چه کارهایی انجام می‌دهند که ما هم می‌توانیم انجام دهیم.

نشان اصالت تعاونی در حال حاضر بخشی از برنامۀ توسعۀ مدرسه[13] است و بنابراین بخشی از بودجۀ ما به این امر اختصاص پیدا کرده است. این نشان پایبندی ما به وضعیت‌مان به‌عنوان یک مدرسه تعاونی را افزایش داده است.

شرکای تراست ما در حال حاضر متعهد و مشتاق هستند و به واسطۀ تعامل کامل با ما قادر خواهند بود ارزش‌های تعاونی را در بافت وسیع‌تری اجرا کنند و در نتیجه می‌توانیم این ارزش‌ها را در برنامۀ آموزشی دانش‌آموزان هم لحاظ کنیم. 

مدارس تعاونی هم‌چون مدارسی که تحت حمایت مالی دولت[14] هستند، مورد ارزیابی بیرونی هم قرار می‌گیرند. گزارش‌های ادارۀ استاندارد آموزشی[15] و نتایج عملکرد دانش‌آموزان، مزایای به کارگیری ارزش‌های تعاونی به عنوان چارچوبی که باعث تقویت برنامه درسی و روند رشد فردی در مدرسه می‌شود.

تعداد زیادی از مدارسی که پیش‌تر با چالش‌های جدی ناشی از نمره‌های پایین دانش‌آموزان مواجه بودند، مانند تانگ در بردفورد[16]، دبیرستان مرکزی بلک‌برن[17] و کرسکس در های ویکامب[18]، پس از لحاظ کردن ارزش‌های تعاونی در برنامۀ آموزشی‌شان، حدود 50% به ویژه در دروس ریاضیات و انگلیسی پیشرفت داشته‌اند.

دبستان تعاونی کورنوال[19]در لیسکرد که بخشی از مرکز یادگیری تعاونی لیسکرد است به تازگی مطلع شده است که در میان 105 مدرسه‌ای قرار دارد که بهترین عملکرد را نسبت به مدارس مشابه در سال 2012 داشته‌اند. دبستان منهنیوت[20] که دانش‌آموزانش نسبت به سال گذشته بیست درصد بیشتر نمره سطح چهار در دروس ریاضیات و انگلیسی به دست آورده بودند، در صدر این جدول قرار داشت.

عضویت در تعاونی بر عملکرد دبستان ویلیام شروزبری[21] در برتون هم موثر بوده است و این تأثیر در گزارش اخیر ادارۀ استاندارد آموزش تصدیق شده است و به عنوان مدرسه‌ای معرفی شده است که ویژگی‌های ممتازی دارد.

در این گزارش اذعان شده است که مدرسه از تعاونی که به آن تعلق دارد بهره‌برداری خوبی در راستای بهبود روند آموزش و یادگیری، کرده است :

استفاده مطلوب از تخصص‌های موجود در تعاونی سبب اطمینان از این موضوع شده است که ارزیابی‌ها دقیق هستند و عملکرد دانش‌آموزان دائما بهتر می‌شود. در این گزارش از کار گروهی عالی در مدرسه و نیز محیط آموزشی جذاب که دانش‌آموزان در آن کار و بازی می‌کنند و سهم عمده‌ای در نتایج حاصله داشته است، ستایش شده است. 

در پلیموث[22]، گروهی از دبستان‌های شهر تعاونی آموزشی پلیموث جنوب غربی[23] را ایجاد کرده‌اند، آن‌ها همچنین قصد دارند تعاونی دیگری ایجاد کرده و خدمات بیشتری ارائه دهند. مدیران این مدارس می‌گویند کار کردن به عنوان خوشۀ همکاری کمک کرده مدارس مجموعه اهداف مشترک را ایجاد کنند و انتظارات و استانداردها را در فضای همکاری‌شان ارتقا دهند.

بخشی از یک مطالعه موردی دربارۀ مدارس تعاونی که در وب‌سایت ادارۀ استانداردهای آموزشی ارائه شده است، اتمسفر کالج لیپسون در پلیموث[24] را به خوبی نشان می‌دهد: 

از آغاز روز مشخص است جو حاکم بر این مدرسه متفاوت از مدارس دیگر است. معلم کارش را رأس ساعت هشت و نیم آغاز می‌کند. تمامی دانش‌آموزان کمی زودتر در اتاق موسیقی جمع می‌شوند تا خودشان را آماده کنند و یک دقیقه از زمان تمرین گروه‌شان را از دست ندهند. حتی دو کلاس یازدهمی که امتحانات GCSE را پیش‌رو دارند به گروه ملحق شدند. یکی از آنها می‌گوید این کار را می‌کنم چون دوست دارم روزم را با کلاس موسیقی شروع ‌کنم که به من انرژی می‌دهد؛  ضمن اینکه کوچک‌ترها هم به من کمک من نیاز دارند. در بخش دیگر گروهی مشغول آماده‌سازی خود برای بازی فوتبال هستند. در استودیوی رقص هم گروهی در حال تمرین‌اند.

 

دانش‌آموزان باور دارند این رویکرد خلاقانه به این معناست که «ما همه به اینجا تعلق داریم، هر کس جای مشخصی دارد و هیچکس به حال خود رها نمی‌شود». گفت‌وگوی مستمر دربارۀ بهترین شیوۀ اجرای ارزش‌های خودیاری، مسئولیت‌پذیری، برابری، عدالت، دموکراسی و همبستگی به این معناست که دانش‌آموزان و کارمندان مدرسه را خانواده‌شان می‌دانند. ارزش‌های اخلاقی مانند صداقت، پذیرا بودن، مسئولیت‌پذیری اجتماعی و مراقبت از دیگران بنیان روابط را تشکیل می‌دهند. در نتیجه هر یک از اعضای مدرسه به عنوان فردی تلقی می‌شوند که مسئولیت رفتار، سلامت و آموزش خود و دیگران را بر عهده دارند. 

انتظار می‌رود فراز و نشیب‌هایی در عملکرد انبوه مدارس تعاونی هم وجود داشته باشد و مدارس تعاونی هم تحت تأثیر نتایج پیش‌بینی نشدۀ امتحاناتGCSE  قرار گرفتند. ارتباطی که میان اعمال ارزش‌های تعاونی و بهبود پایدار در نتایج ایجاد شد،  اگر در سال‌های آینده به طور جدی‌تر ایجاد شود، می‌تواند گواه موفقیت مدارس تعاونی در عملکردشان باشد. یکی از مهم‌ترین چالش‌های پیش‌روی بخش تعاونی بازتعریف مفاهیم عمومی و سیاسی مدرسه‌داری موفق است. آنچه اهمیت دارد این‌ست که علاوه بر کسب نتایج خوب در امتحانات، می‌بایست نشان داد مدارس تعاونی دانش‌آموزانی به‌خوبی پرورش یافته و متعادل و یادگیرندگانی مادام‌العمر تولید می‌کنند که آگاهی انتقادی نسبت جامعه‌ای دارند که در آن زندگی می‌کنند و‌ فعالانه در مسائل جامعه‌شان مداخله می‌کنند و از طیفی از مهارت‌ها برخوردارند که برای موفقیت در بازار کار لازم است. به نظر می‌رسد که مدارسی که با ارزش‌های تعاونی اداره می‌شوند، محل مناسبی برای چنین دستاوردهایی باشند.

 

این مقاله ترجمه‌ای است از:

Co-operative Schools: A Quiet Revolution

By: Julie Thorpe 

.............................................................................................................................................

[1] Co-operative Trust

[2] Locally-run Charitable Trust

[3] Market-Oriented

[4] Reddish Vale

[5] Stockport

[6] Self-perpetuating oligarchy  الیگارشی تغییرناپذیر به این معناست که گروه کوچکی مناصب قدرت در یک حوزۀ خاص از نظام اجتماعی را اشغال کرده و کنترل این مناصب را در اختیار می‌گیرند و اعضای جدید را از میان دوستان، اعضای خانواده و بستگان خود برمی‌گزینند.

[7] Best Practices

[8] Performance Issues

[9] Forced Academization آکادمی‌ها نوعی از مدارس در بریتانیا هستند که از نظر اقتصادی تحت حمایت دولت هستند و توسط بنیادهای خیریه یا همان تراست‌ها اداره می‌شوند. مدارسی که نتایج مطلوبی کسب نکنند ممکن است توسط دپارتمان آموزش بریتانیا تحت فشار تبدیل به آکادمی شدن قرار گیرند.   

[10] Ofsted reports  گزارش‌های ادارۀ استانداردهای آموزشی بریتانیا

[11] Co-operative Identity Mark

[12] Peer assessment

[13] School Development Plan 

[14] State-funded schools

[15] Office for Standard in Education (Ofsted)

[16] Tong in Bradford

[17] Blackburn Central High School

[18] Cressex in High Wycombe

[19] Cornwall

[20] Menheniot

[21] William Shrewsbury Primary School

[22] Plymouth

[23] The South-West Plymouth Educational Trust

[24] Lipson Community College in Plymouth

پیام بانک سینا، حامی اصلی دبیرخانه مدرسه تعاونی

فعالیت های دبیرخانه به روایت تصویر

ما را در شبکه‌های اجتماعی دنبال کنید