به مناسبت یکم ماه مِی روز جهانی کارگر

اتحادیه یا انجمن صنفی کارگری چیست و چه کارکردها و وظایفی دارد

 

تعریف انجمن صنفی (تشکل کارگری یا سندیکا)

سازمان و اتحادیۀ کارگری، سازمانی است، داوطلبانه و مستقل. اتحادیه‌ها از کارگران یک حرفه یا یک صنعت، صرف‌نظر از تفاوت‌های عقیدتی، سیاسی، مذهبی، جنسی و نژادی آن‌ها تشکیل می‌شود. هدف از ایجاد آنها، تأمین و حمایت از منافع گروهی و اعتلای موقعیت فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی کارگران است. اتحادیه‌ها یا انجمن‌های صنفی (سندیکا)، تشکلی انتخابی از جانب کارگران است که با هدف دفاع از حقوق صنفی (اقتصادی- رفاهی) کارگران و نمایندگی کردن آنها مقابل کارفرما شکل می‌گیرد.

سازمان‌های کارگری در کشور‌های مختلف عناوین گوناگون دارند؛ مثلاً در انگلستان عناوین این سازمان‌ها عبارتند از: اتحادیه، فدراسیون و کنفدراسیون؛

و در فرانسه: سندیکا، فدراسیون و کنفدراسیون؛

و در ایران: انجمن صنفی، کانون و کانون عالی؛

 

انجمن صنفی(سندیکا) چه فوایدی دارد و کارکردش چیست؟

انجمن صنفی(سندیکا) تشکلی وحدت‌بخش است و کارگران را از چند‌دستگی و انفراد نجات می‌دهد. تشکیل انجمن صنفی(سندیکا) ضروری است، به این دلیل ساده که تشکل و اتحاد کارگران لازم است. کارگران نمی‌توانند و نباید هر یک به‌تنهایی خواست‌ها و نیاز‌های صنفی خود را از کارفرما طلب کنند؛ بنابراین، باید نمایندگانی باشند که از جانب کارگران پای میز مذاکره با کارفرما نشسته  و خواست‌های آنان را پیگیری کنند. کارگران می‌توانند هیأت مدیرۀ منتخب کارگران در تشکل سندیکایی باشند. 

 

وظایف انجمن‌‌های کارگری

  •  بهبود شرایط کار و محیط تولید(ایمنی، بهداشت محیط، تغذیۀ مناسب حین کار و کاهش ساعات کار روزانه)
  • بهبود امور رفاهی کارگران(افزایش دستمزد و دریافت بخشی از سود تولید در قالب پاداش)
  • مقابله با مشکلات حرفه‌ای کارگران و سازمان‌دهی اعتراض و انتقاد آن‌ها(مقابله با اخراج کارگران، افزایش اجباری ساعت کار)
  • دفاع از بخش‌های دیگر طبقۀ کارگر و پیگیری اهداف و منافع سراسری کارگران
  • ایجاد امکان برخورداری فرد از شرایط مناسب کاری و ایجاد محیط فیزیکی بهتر برای کارگران
  • تلاش جهت ایجاد اشتغال کامل
  • تلاش برای افزایش بهره‌وری کار
  • نظارت و برنامه‌ریزی صنعتی
  • کوشش برای توزیع منصفانۀ درآمد ملی
  • عقد پیمان‌های جمعی به نمایندگی از جانب کارگران
  • پیگیری اختلافات و دعاوی مربوط به محیط کار و کارگران
  • بهبود تأمین اجتماعی و بیمۀ بیکاری
  • تضمین سهمی از افزایش تولید در واحد‌های صنعتی برای کارگران از طریق اضافه پرداخت متناسب با افزایش بهره‌وری
  • مشارکت در خدمات عمومی، اجتماعی و تعاونی
  • دفاع از حقوق اعضاء در مقابل قدرت‌ها
  • مراقبت در اجرای قوانین کار
  • ایجاد تعهد و مسئولیت درکارگران نسبت به مسائل جامعه
  • آموزش کارگران به‌منظور ماهر ساختن آنان برای انجام دادن بهتر وظایف و مسئولیت‌های محوله و نیز آماده کردن آنان برای احراز مشاغل مدیریت
  • استقرار دموکراسی صنعتی از طریق گسترش استفاده از روش‌های مشارکت در مدیریت
  • انجام امور تحقیقی و پژوهشی و انتشار نشریات و خبرنامه دربارۀ مسائل کار و کارگری

 

انواع اتحادیه‌ها(انجمن صنفی) کارگری

انجمن‌های کارگری انواع مختلفی دارند: از جمله سازما‌ن‌‌های حرفه‌ای، صنعتی، عمومی و کارگاهی،

  • سازمان‌های حرفه‌ای را کارگرانی تشکیل می‌دهند که حرفۀ آنان همسان است؛ مثل اتحادیۀ خیاطان، اتحادیۀ رانند‌گان. در این سازمان‌ها غالباً کارگران ماهر و متخصص، عضویت دارند.
  • سازمان‌‌های صنعتی را کارگرانی تشکیل می‌‌دهند که در یک صنعت کار می‌کنند؛ صرف‌نظر از حرفه، مهارت و درجه‌ای که دارند. مثل اتحادیۀ کارگران صنعت نفت یا اتحادیۀ کارگران صنعت چاپ.
  • سازمان عمومی که هر نوع کارگری را به عضویت قبول می‌کند. سازما‌ن‌‌های عمومی برای پر کردن فاصله بین سازمان‌های حرفه‌ای و سازمان‌های صنعتی تشکیل شده‌اند. در این سازمان‌ها بیشتر کارگران نیمه ماهر و ساده عضویت دارند.
  • سازمان‌های کارگاهی سازما‌ن‌‌هایی هستند که در خود کارگاه تشکیل می‌شوند و مخصوص کارکنان همان کارگاه هستند.

 

مزایا و معایب انجمن‌های صنفی کارگری

الف) مزایا:

1-با عضویت در اتحادیه، کارگ‌ها احساس امنیت بیشتری می‌کنند و درنتیجه روحیۀ آنها تقویت می‌شود و اعتمادبه‌نفس آنها افزایش می‌یابد.

2- سازمان‌های کارگری در موقعیتی قرار دارند که، می‌توانند از یک موضع تقریباً برابر با کارفرمایان مذاکره و حق کارگران را مطالبه کنند.

3- چون کارگران به‌طور انفرادی نمی‌توانند در برنامه‌ریزی و نظارت بر امور مؤسسۀ خویش مشارکت داشته باشند، این خواست خود را با پیوستن به سازمان تحقق می‌بخشند و به این ترتیب نفوذ بیشتری در شکل‌دادن به مقررات و قوانین و نیز اجرای آنها خواهند داشت و زندگی کاری خود را به‌نحو مؤثرتری در اختیار خواهند گرفت؛ بنابراین امید می‌رود نیا‌زهای روانی و اجتماعی آنها تا حد بیشتری محقق شود.

4- در صورت بروز اختلاف، شکایت‌ها را می‌توان از طریق انجمن صنفی مطرح و به این ترتیب، از نزاع و کشمکش و توقف در کار جلوگیری کرد.

 ب) معایب:

1- برخی از رهبران انجمن‌های صنفی کارگری از کارگران در جهت هدف‌های سیاسی خود استفاده می‌کنند و آنان را برای تحقق اهداف خود بسیج می‌کنند.

2- انجمن‌های صنفی کارگری گاهی کارگران را به کم‌کاری تشویق می‌کنند؛ به دنبال افزایش دستمزدها هستند و کارفرمایان را مجبور به استخدام نیر‌وهای جدید می‌کنند؛ درنتیجه صنعت دچار رکود می‌شود و درنهایت، هم کارگران متضرر می‌شود و هم اقتصاد کشور صدمه می‌بیند.

 

تاریخچۀ انجمن‌های صنفی (سندیکاها، تشکل ها)کارگری در ایران

جنبش سندیکایی و اتحادیه‌ای ایران، در دوران انقلاب مشروطیت توسط کارگرانی که در باکو  و عشق‌آباد کار کرده و به وطن بازگشته بودند بنا نهاده شد.

این کارگران تأثیر عمیق خود را بر روی دیگر کارگران ایرانی گذاشتند؛ در سال ۱۲۸۴ در چاپخانه‌ای کوچک در تهران نخستین اتحادیۀ کارگری تاسیس شد. هم‌زمان با اتحادیۀ کارگران چاپخانه‌ها، در دیگر کارخانه‌ها نیز این امر رو به گسترش نهاد. پس از ایجاد سندیکای کارگران صنعت چاپ با فعالیت این کارگران و موفقیت اعتصاب‌هایشان، کارگران نانوایی، پست و تلگراف و تلفن و کارگران کفاش، سندیکا‌های خود را تشکیل دادند. این سندیکاها در تهران، گیلان، آذربایجان و مشهد تشکیل شدند. شعارهای مزد عادلانه، هشت ساعت کار در روز و غیره در این گروه‌ها بیان شد. با سرکوب انقلاب مشروطه از طرف استبداد قاجاریه، جنبش سندیکایی و...اتحادیه‌ای نیز مورد هجوم واقع شد تا مانع از نفوذ افکار پیشرو مشروطه‌خواهان شود. با این اتفاق، منافع صنفی و طبقاتی کارگران، آشکارا مورد تعرض قرار گرفت.

در سال ۱۲۹۹تعداد اتحادیه‌‌های کارگری تهران به پانزده رسیده بود؛ در سال۱۳۰۰ شورای مرکزی اتحادیه‌های حرفه‌ای کارگران ایجاد شد که هدف آن، رهبری جنبش سندیکایی و اتحادیه‌ای در سطح کشور بود. در عرض چهار سال بیش از سی هزار کارگر و کارمند زیر پرچم شورای مرکزی اتحادیه‌های حرفه‌ای گرد آمدند. تحت تأثیر همین جنبش بود که در فاصله سال‌های ۱۳۰۴-۱۳۰۰ چندین اعتصاب بزرگ، از جمله اعتصاب چهارده روزۀ کارگران چاپخانه‌ها و اولین اعتصاب کارگران نفت آبادان انجام گرفت. دولت در آن زمان، روزانه هشت ساعت کار، آزادی فعالیت سندیکاها و برگزاری جشن اول مه (روز جهانی کارگر) را پذیرفت. شورای مرکزی اتحادیه‌های حرفه‌ای ایران به عضویت سازمان بین‌المللی کارگران سندیکای جهانی کارگران پذیرفته شدند. رضاخان با راهبری‌های انگلیس، مدافعان آزادی و استقلال و ترقی کشور را آماج حملات خود ساخت؛ اما جنبش سندیکایی واتحادیه‌ای در زیر ضربات سنگین با اعتصابات و اعتراضات درشرکت نفت و صنایع نساجی و سایر کارخانجات به مبارزه علیه استبداد و امپریالیسم انگلستان و چپاولگران و زورگویان ادامه دادند و از پای ننشستند. در اوج سال‌های دیکتاتوری، کارگران شرکت نفت ساعت کار را به نه ساعت در روزکاهش دادند. اتحادیۀ مخفی کارگران راه آهن با برگزاری اعتصابی ۸۰۰۰ نفری، نمونه‌ای از قدرت‌یابی مجدد و روبه‌رشد کارگران ایرانی را به نمایش گذاشت.

جنبش کارگران ایران از سال ۱۳۲۰ الی ۱۳۲۶ فعالیتی علنی داشت و تعداد کارگران صنایع ماشینی بیشترشده بود. با به‌کارگیری تجربیات گذشته طی آن سال‌ها گام‌های مهمی در راه گسترش سندیکاها برداشته شد. در این سالها ابتدا اتحادیه‌های مختلف کارگری و سندیکاها شکل گرفتند و از اتحاد آنها شورای مرکزی اتحادیۀ کارگران ایران با سی هزار عضو در ۱۳۲۱ با پا به عرصه گذاشت. بالاخره شورای متحدۀ مرکزی اتحادیۀ کارگران و زحمتکشان ایران در مناسبت روز جهانی کارگر سال ۱۳۲۳ تاسیس شد. این امر متقابلاً در سرعت بخشیدن به تشکیل سندیکاها و اتحادیه‌های کارگری در بخش‌های مختلف نقش بسزایی داشت. از آن جمله، تشکیل سندیکایی کارگران نفت و پیوستن آن به شورای متحدۀ مرکزی تحت نام سندیکای کارگران نفت خوزستان، دستاورد مهمی بود. بدین ترتیب وحدت کامل جنبش سندیکایی ایران در سراسر کشور تأمین گردید. بیش از ۳۰۰ هزار کارگر ایرانی زیر پرچم شورای متحدۀ مرکزی اتحادیۀ کارگران و زحمتکشان ایران، به‌عنوان مهم‌ترین سازمان سندیکایی ایران و خاورمیانه گرد هم آمدند. این تشکل در سال ۱۳۲۵ از طرف فدراسیون جهانی کارگران به رسمیت شناخته شد و به عضویت فدراسیون سندیکایی جهان در آمد. در آن زمان احزاب کارگری و ملی کشور، حتی دولت و وزارت کار، شورای متحدۀ مرکزی را به رسمیت شناختند و حق نمایندگی در شورای عالی کار به شورای متحدۀ مرکزی داده شد. در سال ۱۳۲۷ با صحنه‌سازی ترور شاه، فعالیت شورای متحدۀ مرکزی اتحادیه کارگران و زحمتکشان ایران و سندیکاهای کارگری و حزب تودۀ ایران، ممنوع و غیرقانونی اعلام شد. با اوج‌گیری انقلاب در سال ۵۷ با سازمان‌دهی کمیته‌های اعتصاب در مراکز کار، اعتصاب‌های سراسری و فراگیری در کشور به راه افتاد. با پیوستن کارگران نفت به اعتصاب درتیر ماه 57 حرکات کارگری به اوج خود رسید. از درون کمیته‌های مخفی اعتصاب، شوراهای کارگری در اکثر کارخانجات و مؤسسات صنعتی شکل گرفت و در کوتاه‌ترین زمان، شوراهای کارگری کارخانجات توانستند مدیریت مؤسسات و کنترل تولید و توزیع را بدست گیرند. از به‌هم پیوستن این شوراها، سازمانی کارگری تحت نام ”خانۀ کارگر“ متولد شد.

لیست برخی از تشکل‌های کارگری

خانه کارگر و انجمن همبستگی: پس از انقلاب، احزاب مدافع طبقۀ کارگر، شوراها و کمیته‌های اعتصاب در اکثر شهر‌های ایران شکل گرفت و سندیکاها جان تازه‌ای گرفتند. از بهم پیوستن شوراها تشکیلاتی به نام «خانۀ کارگر» اعلام موجودیت کرد و همزمان با تشکیل خانۀ کارگر، کارگران اصناف و کارگاه‌های کوچک در شهرهای بزرگ، «انجمن همبستگی» تشکیل دادند.مبارزه علیه طرح‌ تصویبی قانون کار به پیشنهاد احمد توکلی وزیر کار وقت از فعالیت‌های کارگران در این دو تشکل کارگری بود. خانۀ کارگر هنوز هم فعال است؛ امّا انجمن همبستگی پس از مدتی منحل شد.

اتحادیه آزاد کارگران ایران:  اتحادیۀ آزاد کارگران ایران یک سازمان کارگری ایرانی است که اعضای آن از کارگران قرارداد موقت و دائمی از تمامی بخش‌های تولیدی و خدماتی و صنعتی و کارگران اخراجی و بیکار هستند. این اتحادیه تا پیش از۳۰ فروردین ۱۳۸۷اتحادیۀ سراسری کارگران اخراجی و بیکارنام داشت. در آذرماه ۱۳۸۵ هیأت مؤسس اتحادیۀ سراسری کارگران اخراجی و بیکاربا صدور بیانیه‌ای تشکیل این اتحادیه را اعلام نمود. اتحادیۀ سراسری کارگران اخراجی و بیکاردر دومین جلسۀ مجمع عمومی خود در ۳۰ فروردین ۱۳۸۷ درسنندج، با اعمال اصلاحاتی در اساسنامه‌اش به اتحادیۀ آزاد کارگران ایران تغییر نام داد. این اتحادیه هنوز هم فعال است.

شوراهای اسلامی کار: شوراهای کارگری که پس از انقلاب در سراسر کشور تشکیل شده بودند، با شروع جنگ از طرف دولت منحل اعلام شده و «نمایندۀ کارفرما که در واحد‌های دارای بیش از 35 نفر شاغل دائم، تشکیل می‌شود. شورای اسلامی کار زیر نظر وزارت تعاون،کار و شوراهای اسلامی کار»، جایگزین شوراهای واقعی مردم شدند. هم‌اکنون شورای اسلامی کار شورایی است مرکب از نمایندگان کارگران و کارکنان یک کارگاه و فاه اجتماعی است.

کانون مدافعان حقوق کارگر:کانون مدافعان حقوق کارگر در سال 85 تشکیل شد. نقطۀ شروع کانون به مسئلۀ حمایت و دفاع از کارگران زندانی و اخراجی بازمی‌گردد. اساسنامۀ این انجمن صنفی برای اولین بار در مجلۀ راه آینده منتشر شد. جلسات کانون با حضور ده‌ها نفر تشکیل می‌شد و بر روی مسائلی مانند بیمه، حقوق و قانون کار بحث و گفت‌وگو می شد. پس از فراز و نشیب‌های بسیار کانون مدافعان حقوق کارگر به جایگاه فعلی رسید و کارگران بسیاری عضو آن هستند.

 

 

پیام بانک سینا، حامی اصلی دبیرخانه مدرسه تعاونی

فعالیت های دبیرخانه به روایت تصویر

ما را در شبکه‌های اجتماعی دنبال کنید